𝐒𝐨𝐧𝐝𝐞𝐫

İnsan zalim mi doğar, yoksa bulunduğu ortam ve üstlendiği roller mi onu şekillendirir? 1971’de bu soruya cevap aramak için bir deney yapıldı: Stanford Hapishane Deneyi Deneyde gönüllü öğrenciler rastgele iki role ayrılıyor: gardiyanlar ve mahkumlar. Sahte bir hapishane ortamı kuruluyor ve herkes bunun bir oyun olduğunu biliyor. Deneyin iki hafta sürmesi planlanıyor. Ama birkaç gün içinde gardiyan rolündeki katılımcılar sertleşmeye, aşağılamaya ve psikolojik baskı kurmaya başlıyor. Mahkum rolündekiler ise çözülüyor, itaatkarlaşıyor, duygusal olarak dağılıyor. Deney erken bitiriliyor. Bir süre sonra rol, oyun olmaktan çıkıp kimlik gibi hissedilmeye başlıyor. Bu deney tek başına “insan kötüdür” ya da “rol insanı bozar” gibi net bir cevap vermese de, şu soru görünür hale geliyor: Günlük hayatta yaptığımız şeylerin ne kadarı gerçekten biz, ne kadarı bize verilmiş roller? Felsefede bu soruya tek bir cevap yok. Hatta belki de asıl olay, tek bir cevabının olmaması. Bazı düşünürlere göre insan...